ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލެއަކީ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރައްރަށުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ އާބާދީއެއް އުޅޭށެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް އަށް އަކަކިލޯމީޓަރުގެ ތޮއްޖެހިފައިވާ މި ކުޑަ ރަށުގައި 150,000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅެއެވެ. މި އާބާދީ ތޮއްޖެހިފައިވަނީ މާލޭގެ ބޮޑެތި ޢިމާރާތްތަކާއި، އަދަދު އިތުރުވަމުންދާ އެޕާޓްމަންޓްތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. ގިނަ ދިވެހިން އަމިއްލަ ރަށް ދޫކޮއްލައިފައި މާލެ އަންނަނީ ސިއްޙީ ޚިދުމަތާއި، ތަޢުލީމާއި، ވަޒީފާއާއި، އެހެނިހެން ފުރުޞަތުތައް ހޯދުމައްށެވެ.
މާލޭގެ ކުލި ބޮޑުވުމަކީ ކުރީއްސުރެ ދެމިގެން އަންނަ ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. ނަމަވެސް ފަހަކަށް އައިސް މި މައްސަލަ ވަނީ އަތްނުފޯރާ ވަރަށް ގޮސްފައެވެ. މާލޭގައި ހުންނަ އެއް ކޮޓަރީގެ އެޕާޓްމަންޓެއްގެ ކުލި މިހާރު ހުންނަނީ 10,000 ރުފިޔާއާއި 15,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގައެވެ. ދެ ކޮޓަރީގެ އެޕާޓްމަންޓެއްގެ ކުލި 20,000 ރުފިޔާއަށް ވުރެ މަތީގައެވެ. މި ހާލަތުގައި މެދު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ އާއިލާތަކަށް ދިމާވާ އެއް ގޮންޖެހުމަކީ، ޖާގަ ކުޑަ އެޕާޓްމަންޓްތައް މުޅިއާއިލާއާއި އެކީ ޙިއްޞާކުރަން ޖެހުމެވެ. ދެމަފިރިން ނިދަން ޖެހެނީ ދަރިންނާއި އެއް ކޮޓަރިއެއްގައެވެ. ކުލީގެ އެއްވެސް ކޮންޓްރޯލް ނިޒާމެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، އިމާރާތްތަކުގެ ވެރިންނަށް އެއްވެސް އިންޒާރެއް ނުދީ ކުލި ބޮޑުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުއްޔަށް އުޅޭ ފަރާތްތަކަށް އެ ކުލި ދައްކައިގެން ނޫނީ، އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުވުން ފަދަ މަދު އިޚްތިޔާރެއް ނޫނީ ނުލިބެއެވެ. އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުވިޔަސް އެ ތަނުގެ ކުލިވެސް ހުންނަނީ ހަމަ އެހާ މަތީ އަގެއްގައެވެ. ހުޅުމާލެ ފަދަ އާބާދުވަމުން އަންނަ ސަރަޙައްދުތަކުންވެސް އެއްވެސް ލުޔެއް ނުލިބެއެވެ.
ކަރަންޓުގެ ޚަރަދަކީވެސް މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އިތުރު ބުރައެކެވެ. ގިނަ ކަރަންޓު އުފައްދަނީ ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ ޑީސަލުން ކަމަށްވުމުން، މާލޭގައި ކަރަންޓުގެ އަގުތައް ހުރީ ވަރަށް މަތީގައެވެ. ކުޑަ ގޭބިސީއެއްގައި އަސާސީ ކަރަންޓުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދައި، މަދުމަދުން އެއަރކޯން ބޭނުންކުރާނަމަ، ކަރަންޓު ބިލު މަހަކު 1,500 ރުފިޔާއާއި 3,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގައި ހުންނަ ކަމަށް ވެއެވެ. ހޫނު ދުވަސްވަރުގައި މި އަދަދު އިތުރަށް މަތިވެއެވެ. ގިނަ ފަހަރު އާއިލާތަކަށް މަޖުބޫރުވަނީ ކަރަންޓު ބޭނުންކުރުން މަދުކުރުމަށެވެ. އެގޮތުން ރޭގަނޑުއި އެއަރކޯންގެ ބަދަލުގައި ފަންކާ ބޭނުންކުރުން ފަދަ ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ޖެހެއެވެ.
ކާބޯތަކެތީގެ އަގުބޮޑުކަމަކީވެސް މާލޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އިތުރު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންވާ ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް އެހެން ޤައުމުތަކުން ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާތީ، އަގުތައް ހުންނަނީ އަތްނުފޯރާހާ މަތީގައެވެ. ހަތަރު މީހުންގެ އާއިލާއަކުން ކާބޯތަކެއްޗަށް މަހަކު 6,000 ރުފިޔާއާއި 10,000 ރުފިޔާ ދެމެދު ޚަރަދުވެއެވެ. ކިރު، މޭވާ، އަދި ތާޒާ މަސް ފަދަ ތަކެއްޗަކީ ގިނަ ބަޔަކަށް މިހާރު ޚާއްޞަ ތަކެތިކަމަށް ވެފައިވެއެވެ. ބިސް ނުވަތަ ފިޔާ ފަދަ އަސާސީ ކާބޯތަކެތީގެ އަގުވެސް ސަޕްލައި ޗެއިނަށް ބުރޫއެރުމުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަތިވެއެވެ.
ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ޚަރަދުތަކުގެ އިތުރުން މާލޭގެ ރައްޔިތުންނަށް ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމާއި، ސިއްޙީ ޚިދުމަތް ހޯދުމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ އަސާސީ މިންގަނޑު ހިފެހެއްޓުމަށްވެސް ވަރަށް ގިނަ ޚަރަދުތަކެއް ކުރަން ޖެހެއެވެ. ސްކޫލް ފީ، ޔުނިފޯމް، ފޮތް، ދަތުރުފަތުރު، އަދި ޓިއުޝަން ފަދަ ހުރިހާ ޚަރަދެއްވެސް އެއްވެގެން ބޮޑެތި އަދަދުތަކަށް އަރައެވެ. އާސަންދަ ސިއްޙީ ނިޒާމުން ބޭސްފަރުވާއަށް އެހީތެރިވާ ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ގޮތުން ކުރަން ޖެހޭ ޚަރަދުތައް އަދިވެސް ގިނައެވެ. ޚާއްސަކޮށް ބޭސްތަކަށާއި، ޚާއްސަ ޑޮކްޓަރުންނަށް ދެއްކުމަށް އެއީ ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތަކެވެ. މެދުމިން އަދި ދަށް އާމްދަނީ ލިބޭ އާއިލާތަކަށް، ހޮސްޕިޓަލަށް ކުއްލިއަކަށް ދާން ޖެހޭ ހާލަތެއްގައި ނުވަތަ ގޭގައި މަރާމާތެއް ކުރަން ޖެހިއްޖެނަމަ ތިބެނީ ދަރަނިވެރި ވެފައެވެ.
ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް މަތިވަމުން ދިޔަވަރަކަށް، މާލޭގެ މުއްސަނދިންނާއި، މެދު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ ރާއްޖެ ތެރޭ މީހާއާ ދެމެދުގައި ހުރި ފަރަގުވެސް ބޮޑުވަމުންދެއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ޕެންޓްހައުސް އެޕާޓްމަންޓްތަކާއި، އަގު ބޮޑެތި ކާރުތަކާއި، ބޭރުން އެތެރެކުރާ އަގުބޮޑު މުދާ ހޯދައިގެން އުޅެން ފަސޭހަ ނަމަވެސް، އެތައް ބަޔަކު ދިރިއުޅެނީ މަހުން މަހަށް ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ޚަރަދުތައް ކަވަރުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ތަނަވަސްކަމާއި، ޖާގައާއި، ސިއްޙަތުވެސް އެކަންކަމަށްޓަކައި ޤުރުބާންކުރަން ޖެހެއެވެ. ސިވިލް ސާވަންޓުންނާއި، މަސްވެރިންނާއި، ފިހާރަތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނާއި، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކުގެ މުވައްޒަފުން ގިނަ ފަހަރު އެމީހުންގެ މަހު އާމްދަނީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔައް ވުރެ ބޯޑު ބައެއް ހަމައެކަނި ކުއްޔަށް ޚަރަދުކުރެއެވެ.
ސަރުކާރުން މާލެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ބޯހިޔާ ވަހިކަމުގެ ދަތި ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި އެތައް މަސައްކަތެއް ވަނީ ފަށާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހުޅުމާލޭގައި ހިންގަމުންދާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫޢުތަކާއި، އެހެން ރަށްރަށުގައި ތަރައްޤީކުރުމަށް ރާވާފައިވާ ޕްރޮޖެކްޓުތައް ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރުގެ ހާލަތުގައި ޢިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިނގަނީ ވަރަށް މަޑުމަޑުންނެވެ. އަދި މި އާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޔުނިޓުތަކުގެ އަގު ގިނަ ފަހަރު ހުންނަނީ އެންމެ ބޭނުންޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަށްވެސް ނުފޯރާ ހިސާބުގައެވެ. ކުލި ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށާއި، ރަށްރަށާ ދެމެދު ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ރަނގަޅުކުރުމަށާއި، އަސާސީ ތަކެތީގެ އިމްޕޯޓް ޓެކްސް ކުޑަކުރުމަށް ގޮވާލުންތައް ގިނަވެފައިވީ ނަމަވެސް، މިކަންތައްތަކަށް ޢަމަލީ ބަދަލުތައްތަކެއް ނާދެއެވެ.
ގިނަ ބަޔަކަށް މާލޭގައި ދިރިއުޅުމަކީ ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ ނުހަނު ބުރަ މަސައްކަތްތަކެއްގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓިފައިވާ ހާލަތަކަށް ވެފައިވެއެވެ. ކޮންމެ މަހަކީވެސް މުސާރައިން ކުއްޔާއި، ކަރަންޓާއި، ކާބޯތަކެއްޗާއި، ސްކޫލް ފީއާއި، ބޭސްފަރުވާއަށް ކުރާ ޚަރަދުތައް ކަވަރުކުރުމަށް ކުރާ ވަރުބަލި މަސައްކަތެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ވަނީ އެމީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ޚިދުމަތް ނުދެވޭ ނިޒާމަކުން އަޅާނުލެވި ދޫކޮށްލެވިފައިވާ ކަމުގެ އިޙްސާސް އުފެދިފައެވެ.
މާލެއަކީ އަދިވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖްތިމާޢީ މައި މަރުކަޒެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް މަތިވަމުންދާ މައްސަލައަށް އަވަސް އަދި ދެމެހެއްޓެނިވި ޙައްލެއް ނުހޯދައިފިނަމަ، މާލެއަކީ ދިރިއުޅުމުގެ އަގުބޮޑުކަމުން ހަމައެކަނި މުއްސަނދިންނަށް ދިރިއުޅެވޭ ތަނަކަށް ވުން އެއީ ދުރުގައި އޮތްތަނެއްނޫނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ އިޖްތިމާޢީ ފޭރާން ބަދަލުވަލުވެ، އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީއަށް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.
މި ޙާލަތު ޙައްލުކުރުމަށް ސަރުކާރާން އަވަސް މަސައްކަތްތަކެއްކުރުން މުހިންމެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
- ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫޢުތައް އަވަސްކުރުން: ސަރުކާރުން ހިންގާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މަޝްރޫޢުތައް އަވަސްކޮށް، އަތްފޯރާފަށުގައި ގެދޮރު ލިބޭނެ ގޮތް ހަދައިދީ، މި ހިޔާވަހިކަން އޭގެ އެންމެ ހައްގުވެރިންނަށް ފޯރުކޮއްދިނުން
- ކުލީގެ ކޮންޓްރޯލް: ކުލި ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ގާއިމުކުރުން.
- ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުން: މާލެ ސަރަޙައްދުގެ ރަށްތަކާ ދެމެދު ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކޮށް، މާލެއިން ބޭރުގައި ދިރިއުޅެވޭނެ ގޮތް ފަހިކޮށްދިނުން.
- އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު ހެޔޮކުރުން: ކަރަންޓާއި ފެން ފަދަ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުގެ އަގު ހެޔހެޔޮކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން.
- ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުކުރުން: ރާއްޖެ ތެރޭގެ ރައްރަށުގައި ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުކޮށް، ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން ވަޒީފާތައް ބެހިގެންދިއުން.
- އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުން: ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް އެހީތެރިވެ، އާމްދަނީ އިތުރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުން.
- ތަޢުލީމީ އަދި ސިއްޙީ ޚިދުމަތްތައް ފުޅާކުރުން: ރާއްޖެ ތެރޭގެ ރައްރަށުގައި ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ ތަޢުލީމީ އަދި ސިއްޙީ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން.
މި ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކުރު މުއްދަތުގައާއި ދިގު މުއްދަތުގައި މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ތިރިކުރުމަށް އެޅިދާނެ ބައެއް ފިޔަވަޅުތަކެވެ. މިކަމަށް ސަރުކާރާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ އެއްބާރުލުން ލިބި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މަސައްކަތްކުރެވިއްޖެނަމަ، މާލެއަކީ ހުރިހާ ފަންތިއެއްގެ މީހުންނަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ތަނަވަސް މާޙައުލަކަށް ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ.
މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގުބޮޑުކަމަކީ ހަމައެކަނި އިޤްތިޞާދީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިޖްތިމާޢީ، ނަފްސާނީ އަދި ޞިއްޙީ ގޮތުން ވެސް ރައްޔިތުންނަށް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރަމުންދާ ކަމެކެވެ.
މާލެއަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚާއި ސަގާފަތުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. އަދި ގިނަ ދިވެހިންގެ ހުވަފެންތަކާއި އުންމީދުތައް ފުރިހަމަވާ ތަނެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރުގެ ޙާލަތުގައި މި ހުވަފެންތައް ގިނަ ބަޔަކަށް ދަނީ ދުރުވަމުންނެވެ. މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ތިރިކޮށް، ހުރިހާ ފަންތިއެއްގެ މީހުންނަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ގޮތް ހެދުމަކީ މުޅި ޤައުމުގެ ކުރިމަގަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިކަމުގައި ކާމިޔާބުވެއްޖެނަމަ، މާލެއަކީ ފުރުޞަތުތަކާއި ކުރިއެރުމުގެ މަރުކަޒަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ. އަދި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިވެ، އިޖްތިމާޢީ ހަމަޖެހުން އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ.
މި މަސައްކަތަކީ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިރަށް މާލެއަކީ ހުރިހާ ދިވެހިންނަށް ފަޚުރުވެރިވެވޭ، ދިރިއުޅެން ހިތްގައިމު، އަދި ކުރިމަގު އުޖާލާ ތަނަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި މުޅި ޤައުމު ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ. މިގޮތަށް މަސައްކަތްކޮށްގެން، އަޅުގަނޑުމެންނަށް މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ތިރިކޮށް، ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ފަހި ފުރުޞަތުތަކެއް ހޯދައިދެވޭނެކަމާމެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ.
ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު